Sadettin Duman yaptığı açıklamada şunları dile getirdi. “84 uçuş iptal edildi” başlığı üzerinden yürüyen tartışmayı doğru zemine oturtmak lazım. Öncelikle tabloyu netleştirelim. İptal edilen, Londra Luton – Dalaman hattında haftada 3 frekans. Sezon boyunca çarpınca 84 ediyor. Matematik bu. Ancak haftada üç uçuşun iptalini “Ege turizmi alarm veriyor” şeklinde sunmak sağlıklı bir okuma değildir.
Havayolu şirketleri duygusal karar vermez. Zarar eden hattı kapatır. Dolmayan uçağı uçurmaz. Bu kadar net. Jet2’nin 2027 kararı da bir iptalden çok kapasite artış hızını yavaşlatma olarak okunmalıdır.
Asıl sorun şudur: Maliyetler 11 kat artarken döviz kur 5,7 kar arttı.
Konuyu uçuş sayısından çıkarıp ekonomik zemine taşımak zorundayız. 2019–2026 dönemine baktığımızda tablo açık. Aynı dönemde dolar kuru yaklaşık %570 artarken, TÜİK verilerine göre kümülatif enflasyon yaklaşık %1.100’e ulaştı. Başka bir ifadeyle, iç maliyetler döviz artışının neredeyse iki katı hızla yükseldi.
2019’dan bu yana dolar 6–7 kat artmış olabilir. Ancak maliyetler 11–12 kat artmıştır. Elektrik, gıda, personel, bakım, sarf giderleri… Hepsi dövizden daha hızlı yükselmiştir. Biz dövizle kazanıyoruz ama TL bazlı, enflasyona bağlı maliyetlerle çalışıyoruz. Aradaki makas doğal olarak kâr marjını eritmiştir.
Dolayısıyla tartışmamız gereken 84 uçuş değil; 2019’da 50 Euro’ya sunduğumuz bir hizmetin bugün neden 110–120 Euro bandına çıkmak zorunda kaldığıdır. Eğer bu artış kalite sıçramasından değil, maliyet yapısındaki kopuştan kaynaklanıyorsa sorun havayolunda değil, ekonomik zemindedir. Gerçek alarm burada başlar.
Çözüm, “uçuşu geri getirelim” refleksi değildir.
Çözüm, hattı yeniden kârlı hale getirecek zemini kurmaktır. Bir havayolu şirketi ancak üç şart varsa geri döner: sürdürülebilir talep, öngörülebilir maliyet yapısı ve güçlü fiyat-performans algısı.
Türkiye artık ucuz bir destinasyon değildir. Bu gerçekle yüzleşmek zorundayız. Maliyet yapımız kalıcı olarak yükselmişse segmentimizi yukarı taşımalı, daha yüksek harcama potansiyeline sahip pazarlara yönelmeli ve deneyimi büyütmeliyiz.
Aynı zamanda işletme disiplinini artırmalıyız. Enerji verimliliği, ortak satın alma, maliyet kontrolü artık tercih değil zorunluluktur.
Havayoluna “uçuş koyun” demekle hat geri gelmez. Onlara şu güveni vermek gerekir: Bu hatta koltuk başı gelir sürdürülebilir.
Kısa vadede sezonu güçlü geçirmek için etkinlik takvimini büyütmeli, deneyim paketleri oluşturmalı ve ortak tanıtım yapmalıyız. Uçak doluluğu takvimle ve talep üretimiyle gelir.
Net konuşalım.
Bir hat kârlıysa uçak gelir. Kârlı değilse gider. Bu sektörün değişmeyen kuralıdır. Tartışmayı başlıklar üzerinden değil, maliyet yapımız ve talep üretim kapasitemiz üzerinden yürütmeliyiz.
Odaklanmamız gereken konu uçuş sayısı değil; hattın sürdürülebilir gelir üretip üretmediğidir. Eğer koltuk başı gelir maliyeti karşılıyorsa havayolu zaten kalır. Karşılamıyorsa kimse zararına uçmaz.
Bu kadar net.
Sabahattin Duman / BOYD-Bodrum Profesyonel Otel Yöneticileri Derneği Başkanı
